22 Şubat Ayna

Ayna

Ayna, isigin % 100'e yakin bir kismini düzgün olarak yansitan cilali yüzey. Metal yüzeylerin parlatilmasiyla ilk ayna elde edilmistir. Daha sonralari ise, cam levhalarin bir yüzeyleri civa amalgamalari ile kaplanarak, ayna elde edilmistir. Günümüzde ise, genellikle cam levhalarin bir yüzü, ince bir gümüs tabakasi ile sirlanarak elde edilir. Bazan gümüs yerine alüminyum, altin, hatta platin dahi kullanilir. Alüminyum sirli aynalar, dalga boyu 0,4 mikrondan küçük olan morötesi isinlari da yansitirlar. Aynalar; düz, küresel ve parabolik diye üç gruba ayrilirlar.

Düz aynalar
Bir cismin veya noktanin düz bir aynada görünen sekline görüntü denir. Düzlem aynada görüntü, cismin tam simetrigidir. Yani cisim ve görüntünün, aynaya uzakliklari ve boylari birbirine esittir. Görüntü gerçek degildir, zahiridir. Çünkü, aynanin içinde imis gibi görünür. Zahiri görüntüyü bir ekran üzerine düsürmek mümkün degildir.

Küresel aynalar
Yansitici yüzeyi, küre kapagi seklinde olan aynalardir. Yansitici yüzey, küre kapaginin iç yüzeyi ise bu aynalara çukur, konkav veya iç bükey aynalar denir. Yansitici yüzey, küre kapaginin dis yüzeyi ise böyle aynalara tümsek, konveks veya dis bükey aynalar denir. Küresel yüzeyin merkezinden geçen eksene asal eksen veya optik eksen denir. Asal eksenin aynayi kestigi noktaya tepe noktasi, tepe noktasi ile merkezin tam ortasina da odak noktasi adi verilir. Asal eksene paralel olarak gelen isinlar, yansidiktan sonra odaktan geçerler. Odaktan geçerek gelen isinlar ise asal eksene paralel olarak yansirlar. Merkezden geçen isinlar ayni yoldan geriye yansirlar. Tepe noktasina gelen isinlar ise asal eksen ile meydana getirdigi açi kadar diger tarafta açi yaparak yansirlar. Çukur aynada, merkezin dis tarafindaki bir cismin görüntüsü, merkez ile odak arasinda cisimden küçük, ters ve gerçek bir görüntüdür. Cisim merkezyken görüntüsü de merkezde ters, gerçek ve boyu cismin boyuna esittir. Cisim merkezle odak arasindayken görüntü merkezin disinda ters, gerçek ve cisimden büyüktür. Cisim odak ile ayna arasinda ise, görüntüsü aynanin arkasinda düz, zahiri ve cisimden büyüktür. Tümsek aynanin önünde bulunan bir cismin görüntüsü ise, daima odak ile ayna arasinda, cisimden küçük, düz ve zahiridir. Cisim, aynanin tepe noktasina geldigi zaman, görüntünün boyu cismin boyuna esit olur. Aynalarda isiklarin yansimasi kanunlarini bulan, Ibn-i Heysem'dir.

Kullanildigi yerler
Tümsek aynalar, seyahat otobüslerinde dikiz aynasi olarak yaygin kullanilma alani bulmaktadir. Teleskop imalinde de kullanilir. Tepe noktasi delinmis tümsek aynalar ise kulak, burun, bogaz bosluklarini incelemede kullanilir. Bu tür aynalar ile yapilan incelemeler basarili neticeler verir. Çukur aynalar ise mikroskoplarda ve tuvalet aynasi olarak kullanilir.

Parabolik aynalar
Yansitici yüzeyleri parabolik olan aynalardir. Otomobil farlarindaki aynalar birer parabolik aynadir. Diger ayna türleri arasinda silindirik aynalari saymak mümkündür. Bu tür aynalar gerçek görüntüye benzemeyen acaib görüntüler verirler. Panayir yerlerinde ve fuarlarda eglence maksadiyla kullanilan bu tip aynalar, parabolik ve silindirik aynalarin bir araya getirilmesiyle elde edilir.

Okuma : 676